Polscy Leonardowie

"Od marzeń o lataniu do Fabryki Snów. Polscy Leonardowie" to polska część wystawy „Leonardo da Vinci – Energia Umysłu”. Przygotowana przez Narodowe Centrum Kultury Filmowej ekspozycja prezentuje sylwetki i projekty krajowych wynalazców, wszechstronnych jak Leonardo, którzy zapisali się w historii światowego lotnictwa, włókiennictwa i kinematografii, przyczynili do powstania fotografii barwnej i rozwoju telewizji. Wystawę można oglądać od 25 listopada 2017 do 3 czerwca 2018.

EC1 jest jedynym miejscem na świecie, gdzie będzie można zobaczyć biopleograf – aparat kinematograficzny autorstwa nazywanego Kolumbem Kina Kazimierza Prószyńskiego, odtworzony przez NCKF w ramach eksperymentalnej rekonstrukcji po ponad 100 latach od jego zniszczenia.
„Przyrząd służący do kopiowania z natury i odtwarzania wrażeń świetlnych, jakie odbiera oko nasze przy wszelkich widocznych ruchach ciał z zachowaniem wrażenia ciągłości danych ruchów” to udoskonalona wersja pleografu z roku 1894 (a zatem wcześniejszego o rok od kinematografu braci Lumière!), służąca do rejestracji i projekcji materiału filmowego. Na wystawie znajdzie się też replika stworzonego przez Prószyńskiego chwytaka taśmy filmowej.

 

 

Poza pleografem i chwytakiem Prószyński opatentował także m.in. pierwszą ręczną kamerę filmową do zdjęć reporterskich, tzw. aeroskop (urządzeń według jego projektu używano m.in. do realizacji kronik z walk na froncie zachodnim I wojny światowej) i popularny amatorski aparat filmowy „Oko”; jest również jest autorem systemu umożliwiającego równomierny, skokowy przesuw taśmy filmowej minimalizujący drgania oraz eliminujący wady migotania obrazu podczas projekcji.
Louis Lumière, komentując wynalazki Prószyńskiego, miał powiedzieć: „Panowie, ten człowiek jest pierwszy w kinematografii, ja jestem drugi”.

– Kazimierz Prószyński był genialnym wynalazcą, ale i pierwowzorem dzisiejszych start-upowców – mówi Piotr Kulesza, kurator wystawy. – Wielokrotnie inwestował swoją wiedzę, czas i pieniądze w wynalazki, których współcześni nie uważali za szczególnie przyszłościowe, a które zrewolucjonizowały ówczesne spojrzenie na świat. Ale i ponosił porażki: aby nikt nie skopiował pomysłu, kiedy zbankrutował inwestor, osobiście zniszczył sto pierwszych egzemplarzy kamery „Oko”, które zjechały z taśmy jego własnej fabryki.

Drugim „filmowym” bohaterem wystawy będzie Jan Szczepanik, autor kilkuset opatentowanych rozwiązań z dziedziny techniki filmowej i fotograficznej. Wśród jego wynalazków są m.in. telektroskop i telefot – urządzenia do przesyłania na odległość ruchomego obrazu kolorowego wraz z dźwiękiem (czyli pierwowzór telewizji), kamera wykorzystująca system rolek, który umożliwiał stabilizację taśmy filmowej wewnątrz obudowy, pozwalał zmniejszyć rozmiary urządzenia i zwiększyć precyzję rejestracji obrazu, system filmu barwnego, a także… programowanie wyrobu tkanin żakardowych oraz kamizelka kuloodporna. Twórczością Szczepanika zafascynowany był jego przyjaciel Mark Twain.

 


Fot. Karolina Zaborska i Dominik Morgas

 

Obok filmowych eksponatów, odwiedzający wystawę będą mogli zobaczyć polskie wynalazki bliższe technologicznie myśli Leonarda da Vinci: loty Jana Wnęka i lotnię Czesława Tańskiego.

Cieśla i artysta rzeźbiarz, samouk z okolic Odporyszowa, nazywany „Ikarem znad Dunajca” Jan Wnęk praktykował loty na lotach na blisko ćwierć wieku przed uznawanym za ojca szybownictwa Ottonem Lilienthalem. Bazując wyłącznie na obserwacji ptaków, owadów i nietoperzy, stworzył najprawdopodobniej pierwszy na świecie sterowalny załogowy statek powietrzny.  Zmarł w wyniku obrażeń odniesionych podczas lotniczej eskapady. Jego niezwykłe rzeźby można oglądać m.in. w odporyszowskiej parafii, gdzie znajduje się muzeum jego imienia, oraz w Muzeum Etnograficznym w Krakowie, a od piątku także w EC1.

Czesław Tański z kolei jest autorem pierwszego polskiego szybowca, tzw. lotni, przy pomocy której jako prawdopodobnie pierwszy człowiek na świecie wzbił się w powietrze z płaskiego terenu. Oryginalna lotnia uległa zniszczeniu podczas II wojny światowej; jej rekonstrukcję będzie można zobaczyć na wystawie.

 


Fot. Karolina Zaborska i Dominik Morgas

 

Obiekty zrekonstruowane na potrzeby wystawy zostaną później włączone do kolekcji Narodowego Centrum Kultury Filmowej. Wystawę "Leonardo da Vinci - Energia Umysłu" i jej polski komponent można oglądać do 3 czerwca. Bilety są dostąpne poprzez stronę www.leonardowlodzi.pl.

 

Biopleograf został zrekonstruowany przy wsparciu finansowym Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.

 

 

 

 

 

 

 

Partnerem mediowym wernisażu wystawy w dniu 24.11.2017 było Radio Łódź